1700; Koning
Karel II
De Spaanse Koning Karel II sterft in november en liet de gehele Spaanse
Monarchie na aan Filip van Anjou na. Hij was de kleinzoon van de Franse
Koning Lodewijk XIV, zodat de Zuidelijke Nederlanden alsnog aan Frankrijk
werd toegekend.
Jan de Witt verzet zich hevig hiertegen en Prins Willem III van Oranje-Nassau,
Koning van Engeland probeert een coalitie tegen Frankrijk te vormen.
In de Oostzee woedde de Grote Noordse Oorlog die de Nederlandse handel geen
goed deed.
1702; Prins
Willem III van Oranje-Nassau,
Prins Willem III van Oranje-Nassau, Koning van Engeland (1650-1702) overlijdt
aan de gevolgen van een val van zijn paard op Hampton Court. Zijn echtgenote
Koningin Mary Stuart van Engeland blijft kinderloos achter. Prins
Willem III van Oranje-Nassau zorgt voor een opschudding met zijn testament
als hij zijn hele vermogen van Fl,- 800.000 en zijn bezittingen in de Nederlanden
naliet aan Johan Willem Friso (1687-1711). Een andere erfgenaam Frederick
van Pruisen pikte dit niet en vocht het aan. De Friese erfstadhouder Johan
Willem Friso was op dat moment pas 15 jaar en de meerderheid van de gewesten
vonden het beter hem niet als Stadhouder te kiezen. Zo werd het Tweede Stadhouderloze
tijdperk aan (1702-1747).
Johan Willem Friso van Nassau-Dietz Prins van Oranje in 1702, was de
zoon van Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz (1657-1696) en Henriette
Amalie von Anhalt-Dessau (1666-1726).
Johan Willem Friso van Nassau-Dietz stamt uit de lijn van Johan VI
de Oudere van Nassau-Dietz (1536-1606) de broer van Willem I de Zwijger
van Nassau, Prins van Oranje (1544-1584).
In de Gelderse Landdag werd op 08-04-1702 het regeringsregelement afgeschaft
omdat er geen Stadhouder meer was. De Oude Plooi en de Nieuwe Plooi, waren partijen
waarin Gelderland na de dood van Prins Willem III van Oranje-Nassau verdeeld
was. De 'Oude Plooi' waren de zittende regenten die sinds 1675 aan de macht
waren, de 'Nieuwe Plooi' waren hun tegenstanders, die in 1675 uit de stedelijke
regeringen waren gezet en in 1702, gesteund door de Gilden, de macht in handen
namen. De middenpartij heette de 'Fulpen Plooi'. Dergelijke ontwikkelingen hadden
plaats in ondermeer; Nijmegen, Zaltbommel, Zeeland, Utrecht en Overijssel, terwijl
in 1711, na de dood van Johan Willem Friso van Oranje, in Groningen de
strijd oplaaide tussen Stad en Ommelande.
Het Franse leger stond te popelen om nu de Nederlanden binnen te vallen. In
het Brabantse niemandsland verzamelde zich maar liefst 6 verschillende nationaliteiten.
Dit werd een plaag voor de inwoners van het bestuurloze Brabant, de troepen
plunderden, mishandelden de inwoners.
1707; Johan
Willem Friso
Op 20 jarige leeftijd werd Johan Willem Friso (1687-1711) Stadhouder
en Kapitein-generaal van Friesland.
1708;
Op 21 jarige leeftijd werd Johan Willem Friso (1687-1711) Stadhouder
en Kapitein-generaal van Groningen.
1709; Johan
Willem Friso van Nassau-Dietz
In april 1709 trouwt Johan Willem Friso van Nassau-Dietz, Prins van Oranje
met Maria van Hessen-Kassel (1688-1765).
De winter van 1709 was een zeer strenge, de prijs van levensmiddelen en graan
schoot omhoog, wat hongersnood betekende voor de minder gesitueerden.
1710;
Het jonge paar, Johan Willem Friso van Nassau-Dietz, Prins van Oranje
en Maria van Hessen-Kassel, maakt hun intocht in Leeuwarden. De Friese
Staten geven Maria van Hessen-Kassel een bruidsschat van Fl,- 100.000,
dat van harte welkom was zolang Johan Willem Friso de erfenis, aangevochten
door Frederick van Pruisen, van Prins Willem III van Oranje-Nassau,
Koning van Engeland (1650-1702) niet vrij kon aanvaarden.
1711; Frederick
van Pruisen
De Koning Frederick van Pruisen wil naar 's Gravenhage komen om de erfeniskwestie
met Johan Willem Friso van Nassau-Dietz, Prins van Oranje te bespreken.
Toen Johan Willem Friso van Nassau-Dietz naar 's Gravenhage vertrok,
voor deze kwestie, verdronk hij bij Moerdijk op 14 Juli. Het ongeval werd als
volgt beschreven;
Terwijl een gedeelte van de stoet, met de paarden en bagage aan de Moerdijk
vertoefde, trad de Prins, met de heren Verschuren, Plettenberg en Onno Boudewijn
en enigen van 's Prinsen bedienden, in de veerschuit. Doch nauwelijks was de
veerschuit halverwege gekomen, of er stak een wind op, door zware stortregens
vergezeld. De Prins besloot hierop, met Du Tour en Hilken, over
te stappen in de schouw, en, om tegen de regen beschermd te zijn, in de koets
te gaan zitten.
De veerschuit raakte ondertussen, niet zonder groot gevaar, over. Maar de schouw
helde, doordat de wind opstak, zo geweldig, dat men bang was voor omslaan. Zij
waren niet ver van de andere oever, toen de Prins uit de koets stapte, om des
eerder aan land te kunnen zijn. De wind draaide, de schipper moest laveren,
maar een plotselinge rukwind deed het schip op zijn zij vallen. De Prins klemde
zich vast aan de mast en aan Du Tour, maar een overslaande golf smeet
hem in het kolkende water. Hij kwam niet meer boven, ook Hilke verdronk,
alle anderen werden gered.
Op 16 Juli werd de hoogzwangere Maria van Hessen-Kassel van het voorval
voorzichtig op de hoogte gebracht. Anderhalve maand later, op 1 September, bracht
zij een zoon ter wereld. Deze werd gedoopt als Willem Karel Hendrik Friso.
Hij zou later als Willem IV de machtigste Stadhouder, qua bevoegdheden,
worden uit de geschiedenis van de Republiek de Nederlanden.
1712; Paramaribo,
door Franse piraten geplunderd
In 1712 werd Paramaribo, Suriname (Dutch-Guyana) door Franse piraten geplunderd
en moest de kolonie een grote 'brandschatting' betalen. Veel geharrewar natuurlijk
toen men dit tevergeefs probeerde te verhalen bij de WIC.
Tot overmaat van ramp maakten veel slaven van de gelegenheid gebruik om te vluchten.
De weggelopen slaven noemde men Marrons. De kolonie beleefde zijn zoveelste
crisis. Het ene plan na het andere werd opgesteld, men bleef ruziën over de
schadevergoeding, maar het belangrijkste struikelblok bleef het punt wie heeft
het in Suriname nu voor het zeggen, wie draait op voor de kosten voor bijvoorbeeld
de defensie en waar zouden de eventuele winsten aan besteed kunnen worden. Het
spreekt vanzelf dat de animo om in Suriname te investeren en om er te wonen
minimaal was.
1713;
De Spaanse successieoorlog liep op zijn eind. Deze oorlog kostte de Nederlanden
handen vol geld, aan beschadigde schepen, wat dus schade aan de handel betekende.
De vrede van Utrecht werd gesloten en Oostenrijk kreeg de Zuidelijke Nederlandse
Staten toegewezen, Frankrijk moest het roversnest in Duinkerken slopen.
Via Azië en Rusland bereikt de (1e) veepest ons land. Deze periode duurde van
1713-1720. Er was weinig tegen te doen en de verliezen waren enorm.
1716; Einde
van de Spaanse successieoorlog
Zeeland, Utrecht, Groningen en Friesland besloten hun legers af te danken, na
het einde van de Spaanse successieoorlog, vanwege de hoge kosten. De hoogste
regenten konden niet een duidelijke lijn uitzetten. Anthoni Heinsius,
Raad-Pensionaris van Holland, voelde zich bedrogen door de Engelsen bij de Vredesonderhandelingen
en was verbitterd. Zijn opvolger van Hoornbeek, een bekwame bankier was
maar beperkt in zijn mogelijkheden, hij werd bijgestaan door Simon van Slingerlandt
en Francois Fagel. Samen moesten ze een bankroet voorkomen, wat lukte,
politiek ging het minder.
Euginius van
Savoye, landvoogd der Oostenrijkse
Zuidelijke Nederlanden (1716-1724). Hij heeft nooit het ambt persoonlijk vervuld.
Hij liet zich waarnemen door de Markies van Prié. De Markies voert in
's Gravenhage onderhandelingen om het Barrièretraktaat wat te laten verzachten.
1717;
Triple Alliantie
De Triple Alliantie tussen
de Republiek, Engeland en Frankrijk.
Men verzekert de Vrede van Utrecht te handhaven en hierbij respecteert
en garandeert men elkaars grondgebied. Deze Alliantie tussen de vroegere vijanden
is een antwoord op de intriges van kardinaal Alberoni die voor Spanje
in Italië wol vererven. De Alliantie il graag de rust binnen Europa bewaren
en bewaken.
In de nacht van 25 op 26
december werd door een noordwesterstorm de
zee het land opgezweept. De storm treft vooral het noorden van het land en het
aangrenzende Oost-Friesland. In Friesland kwamen zo'n 150 mensen om en veel
vee. In Groningen kwamen 2091 mensen, 11.411 koeien, 3063 paarden, 1277 varkens
en 20.923 schapen om, tenminste als we de beschrijvingen mogen geloven. In Oost-Friesland
verdronken 2787 mensen en zo'n 155.000 stuks vee.
1718; Markies
van Prié
Het Barrièretraktaat wordt herzien door inspanningen van de plaatsvervangend
landvoogd van de Oostenrijkse Zuidelijke Nederlanden, Markies van Prié.
Het grootste gedeelte van het afgestane gebied in Staats-Vlaanderen wordt door
de Republiek teruggegeven.
1720;
De pest heerst over Europa.
1721/1722; Jacob
Roggeveen
Drie schepen, de Arend met 32 stukken en 111 man, de Thienhoven met 24 stukken
en 80 man en de hoeker Afrikaansche Galey, met 14 stukken en 33 man, vormen
de expeditievloot van Jacob Roggeveen, (geb. 02-02-1659 + 31-12-1729)
naar het onbekende 'Zuidland'. Tijdens deze expeditie werd het Paaseiland ontdekt
en vond een paar dagen later de eerste ontmoeting met een Paaseilander plaats.
De tekst op de muur van het Zeeuws Archief doet verslag van deze ontmoeting.
De vloot vervolgde de reis langs de kust van Brazilië en Argentinië richting
Kaap Hoorn. Op 17 december dwaalde De Thienhoven af en zou de andere
twee schepen pas in februari weer treffen. Ondertussen passeerden De Arend
en De Afrikaansche Galey de Falkland Eilanden.
In de namiddag van de 5e april kreeg de Afrikaansche Galey land in zicht. Omdat
het op die dag Pasen was werd het eiland Paaseiland genoemd. Er werd rook gezien,
zodat het eiland bewoond moest zijn. Het lukte in de daarop volgende dagen echter
niet met sloepen op het eiland te landen vanwege de zware branding. Vandaar
dat één van de eilandbewoners op 7 april zelf maar op onderzoek uitging en naar
de Thienhoven roeide. Kapitein Cornelis Bouwman bracht hem meteen
aan boord van het commandoschip Arend om hem aan Roggeveen te laten zien.
Deze eerste ontmoeting met een Paaseilander werd door beiden uitgebreid in hun
journaal vastgelegd en een fragment van de beschrijving door Bouwman
is nu als tekst op de muur van het Zeeuws Archief aangebracht.
Pas op 10 april lukte het om met 134 man op het eiland te landen. De eilandbewoners
reageerden zo enthousiast dat dit op enkele bemanningsleden bedreigend overkwam,
waarna zij tegen de orders van Roggeveen in begonnen te schieten. Minstens
tien bewoners werden daarbij gedood. Daarna werd het eiland verkend. De bemanning
bestudeerde de gewoonten van de eilanders en bekeek uiteraard de reusachtige
stenen beelden waardoor het eiland zo beroemd werd.
Jacob Roggeveen zelf, overtuigd om met zijn expeditie het onbekende Zuidland
te ontdekken, zou de geschiedenis ingaan als de ontdekker van het Paaseiland.
1722; Compagnie
te Oostende opgericht.
In Oostende wordt een Compagnie
te Oostende opgericht. Dit voor de handel in China en Indië. Het ziet er
naar uit dat deze een sterke concurrent van de VOC gaat worden. Deze Compagnie
wordt in 1723 door Koning Karel VI erkent.
De zoon van Graaf Johan Willem Friso van Nassau-Dietz,
Prins van Oranje in 1702, Graaf Willem Karel Frederik Hendrik
is al Stadhouder van Friesland en Groningen als hij benoemt wordt tot Stadhouder
van Gelderland en Drenthe. De overige vier gewesten besluiten in 1723 de Stadhouderloze
regeringsvorm te behouden.
1730; Aardappel
De aardappel wordt in ons land
geïntroduceerd, een Zuid-Amerikaans product.
1731; Paalworm
teistert ons land
De paalworm teistert ons land, de worm vreet de palen in onze dijken op, een
nieuwe ramp voltrekt zich bij het opkomende water. Hierna wordt besloten stenen
en zwefkeien voor de dijken te gebruiken.
1734; Willem
IV van Oranje-Nassau
Willem IV van Oranje-Nassau (1711-1751), Prins van Oranje, trouwt met
Prinses Anne van Engeland en Hannover (1743-1759). Toen hij na zijn huwelijk
op zijn reis naar Leeuwarden een stop maakte in Amsterdam, kwam geen enkele
Burgermeester hun verwelkomen.
1736; Prinses
Anne
Op 19 december 1736 wordt de dochter van Willem IV van Oranje-Nassau
(1711-1751) en Prinses Anne van Engeland en Hannover (1743-1759) doodgeboren.
Op 22 december wordt het begraven in het familiegraf in de Nieuwe Kerk te Delft.
1739;
De Spaans-Engelse koloniale oorlog breekt uit.
1740; Keizer
Karel VI van Oosterijk
Keizer Karel VI van Oosterijk zorgde dat de Belgische buffer tussen Frankrijk
en de Republiek de Nederlanden gehandhaafd bleef en was dus een belangrijke
bondgenoot. Het was dan ook een aanloop tot een Europese oorlog toen Keizer
Karel VI van Oosterijk overleed. De Europese oorlog werd ook in de koloniën
uitgevochten en de handel kwam in een diep dal terecht.
Een strenge winter zorgt voor hongersnood. De winter valt al vroeg in de herfst
van 1739. In de Achterhoek en Brabant wordt de bevolking geplaagd door hongerige
wolven.
1741; Nederzetting
Demerara.
Nederland bouwt een nieuwe nederzetting tussen Berbice en Essequibo en noemde
het Demerara.
1742; Joan
Cornelis van der Hoop
De geboorte van Joan Cornelis van der Hoop (1742-1825). Marinebestuurder
voor erf-Stadhouder Prins Willem V van Oranje-Nassau en Koning Willem
I Frederik, Prins van Oranje-Nassau. Joan Cornelis van der Hoop (1742-1825)
heeft tussen 1781 en 1825 (met uitzondering van de Bataafs-Franse tijd) zijn
stempel gedrukt op de Nederlandse marine. In 1815 werd hij onder Willem I
minister voor de Marine. Van der Hoop was zeer ijvering en hij hield
zich bezig met de kleinste details. Hij las alle stukken kritisch, stelde vragen
en deed suggesties ter verbetering. Tot tweemaal toe, in 1781 en 1813, zag hij
er niet tegenop om een vervallen en in diskrediet geraakte marine op orde te
brengen. Hij hechtte sterk aan harmonische verhoudingen binnen de marine, zij
het dat hij dit principe wel eens liet prevaleren wanneer een krachtdadiger
optreden geboden was. Wanneer hij doortastender was geweest, dan zou hij de
bevrijding van de Fransen in 1813 op zijn naam hebben gebracht. Nu was het Gijsbert
Karel van Hogendorp (1762-1834) die in 1813, opererend vanuit het veiliger
Den Haag, een plaats in de geschiedenisboeken kreeg als nationaal bevrijder.
Het eerbewijs voor Van der Hoop reikt niet verder dan een naar hem vernoemde
straat in Amsterdam.
1746;
Anthony van Hoboken
Omstreeks deze tijd wordt de latere Rotterdamse havenbaron Anthony van Hoboken
geboren. Hij wist zij vloot op te bouwen tot 24 schepen die in dienst van de
(NHM) Nederlandse Handel Maatschappij (1824) waren. De schepen werden op eigen
werf gebouwd. Het Natuurmuseum in Rotterdam was het voormalig landhuis van Anthony
van Hoboken (1756-1850).
1746;
De Fransen rukken op:
De Fransen stoppen niet in hun opmars een steken de grens over en veroverden
Staats-Vlaanderen en gingen verder naar Staats-Brabant.
Willem IV van Oranje-Nassau (1711-1751), Prins van Oranje, inmiddels
Stadhouder van Friesland (1711), Groningen (1718), Drenthe en Gelderland (1722),
moest toezien hoe Maastricht en zijn Breda door de Fransen werden ingenomen.
Klagende officieren kon hij alleen een luisterend oor bieden, hij was immers
geen Kapitein-generaal van het Staatse leger. Willem IV van Oranje-Nassau
en zijn vrouw Anna van Engeland en Hannover waren geen geziene gasten
bij de Staten in Holland. Dit was begrijpelijk gezien de tegenstellingen tussen
Engeland en de Republiek, maar tegelijkertijd was het tragisch om te zien dat
de Fransen het land veroverde. De Republiek hield liever de touwtjes in eigen
hand, maar zag dat dit ook niet langer meer kon.
1747;
Stadhouder Willem IV van Oranje-Nassau:
De Staten van de Republiek der Nederlanden waren ten einde raad toen er vanuit
Staats-Vlaanderen stromen met vluchtelingen naar Zeeland en Holland kwamen.
Deze vertelden gruwelijke verhalen over wat de Fransen allemaal uitspookten.
In Zierikzee stelden de predikanten, om het volk gerust te stellen, uit het
naam van het volk, nieuwe regenten aan. Dit was een start van een nieuw begin.
De Zeeuwse Statenvergadering benoemde op 28-04-1647 Karel Hendrik Friso
(1711-1751) tot Stadhouder Willem IV van Oranje-Nassau. Op 10 Mei verliet
hij zijn moeder Maria Louise van Kassel te Leeuwarden, dit omdat Holland,
Utrecht en Overijssel het voorbeeld van Zeeland volgde.
Het volk was in verwarring over wie nu de touwtjes in handen had, dit was aanleiding
tot oproer en relletjes.
De Fransen trokken zich hier weinig van aan en namen Ieper, Namen, Sluis en
Hulst zonder slag of stoot in. De als onneembare vesting beschouwde vesting,
met de leus;'Merck toch hoe sterck', viel na een kort bombardement. De bejaarde
commandant Cronstrom vluchtte zijn garnizoen achterna.
Het bericht over deze nederlaag wakkerde de volkswoede flink aan, relletjes
groeiden uit tegen een opstand tegen het weifelende gezag. In Groningen en Friesland
moesten de boeren passagegeld betalen bij het verweiden van hun weilanden op
de grenzen. Nou hier hadden ze schoon genoeg van en ze vernielden het tolhek
en staken de boel in de fik. Dit was het sein tot een massa beweging.
1748; Oproer
in Groningen na geboorte Willem V:
In maart brak er een oproer uit in Groningen toen de geboorte van een Prins
van Oranje, de latere Prins Willem V, werd afgekondigd. Het huis van
Burgermeester Geertsema werd vernield, Ommelander boeren die al enige
tijd in onmin leefden met het stadsbestuur, trokken met knotsen en stokken de
stad in op zoek naar Lewe van Aduard. De magistraat moest voldoen aan
de eis van de burgers; Het Stadhouderschap erfelijk verklaren. Onrust was er
ook in Friesland, daar moesten de controleurs der belastingpachters het ontgelden.
In Harlingen kwamen de schippers in opstand, zij trokken onder begeleiding van
tamboers naar Leeuwarden. De Prins veraste vriend en vijand door er 3 regimenten
uit Overijssel erna toe te sturen, dit om de rust te herstellen.
Overal, van noord tot zuid waren er opstanden uitgebroken, uit angst voor het
volk, werd overal de Prins van Oranje erkent als Stadhouder. De Prins Willem
Willem IV van Oranje-Nassau beschikte over een grotere bestuurlijke macht
dan zijn voorgangers. Toen de Stadhouder in Amsterdam aankwam om de rust te
herstellen, schemerde het oranje voor de ogen. 's Avonds drongen een groep mensen
zijn verblijf binnen en eiste onmiddellijke hervormingen.
In Aken waren de vredesonderhandelingen begonnen tussen de Republiek, Engeland
en Frankrijk. De republiek kreeg het oude grondgebied terug. Ondertussen had
de Stadhouder Willem Willem IV van Oranje-Nassau de grootste moeite om
de losgeslagen krachten binnen de Republiek onder controle te houden. Hij zocht
hulp bij Hertog Lodewijk Ernst van Brunswijk-Wolfenbuttel, die voor 60.000
gulden het Gouveneurschap van 's Hertogenbosch op zich nam. Hoe negatief deze
Hertog ook beschreven werd, was hij degene die de fakkel van het Oranjegezag
brandende moest houden na de dood van Willem Willem IV van Oranje-Nassau
in oktober 1751.
1749; Prins
Willem IV Opper-directeur en Opper-Gouverneur
De VOC en GWC stellen Prins Willem IV aan tot Opper-directeur en Opper-Gouverneur.
1750;
Laurens Storm van Gravesande
In 150 reisde Laurens Storm van Gravesande af van Demerara (Brits-Guyana)
naar Nederland waar hij door de Verenigde West-Indische Compagnie tot Directeur-Generaal
van Demerara en Essequibo werd benoemd. Zijn zoon Jonathan, die meegereisd
was, werd benoemd tot Gouverneur van Demerara. Jonathan koos het eiland
Borsselen tot hoofdstad maar dit was van korte duur want hij overleed in 1761.
Zijn vader Laurens Storm van Gravesande trad af als Directeur-generaal
in 1772 en stierf 3 jaar daarna.
1751; Overlijden
Prins Willem IV van Oranje-Nassau
Op 22 october 1751 in 's Gravenhage overleed Prins Willem IV van Oranje-Nassau.
Op 4 februari 1752 wordt hij begraven in de Nieuwe kerk te Delft.
1756;
De Zevenjarige Land- en Zeeoorlog
Toen in 1756 de Zevenjarige Land- en Zeeoorlog (1756-1763) begon leed de handel
in de Republiek grote schade. Kooplieden vroegen om konvooien voor hun vloot,
dit werd geweigerd. Met de zaken van de V.O.C. ging het ook slecht.
De landoorlog was een reactie op de nederlagen van Oostenrijk (Maria Theresia)
en de machtsontplooiing van Pruisen onder Frederik II, die Silezië aan
Habsburg had ontnomen (daarom wordt ook wel gesproken van de Silezische Oorlog).
De zeeoorlog was een gevolg van de toegenomen spanning tussen Frankrijk en Groot-Brittannië,
die in Voor-Indië en in Noord-Amerika tegenover elkaar stonden. Pruisen fungeerde
voor Groot-Brittannië in deze oorlog als ‘vastelandsdegen’.
Ook buiten Europa, in Amerika, werd veel gevochten en Frankrijk leed grote verliezen
daar, de Engelsen trokken ook Canada binnen.
Paulus van Hemert
(1756-1825), Nederlands wijsgeer en theoloog, hij verbreidde de Kantiaanse filosofie
in Nederland; Beginsel der Kantiaanse wijsbegeerte (1796-1798).
1757-1758;
De Witten-oorlog:
Een (penne)strijd tussen de Orangisten en de Staatsgezinde over de daden en
waardering van de gebroeders de Witt. Hieruit blijkt dat vele van de
Prins stadhouder af willen.
1759;
Prinses Anne sterft:
Prinses Anne van Engeland en Hannover (1743-1759) de weduwe van Willem
IV van Oranje-Nassau (1711-1751), Prins van Oranje , sterft, iets wat niet
door het volk betreurd werd. Haar lichaam werd met statie bijgezet in de Stadhouderlijke
grafkelder in Delft, dit met alle pracht en praal. De 11 jarige Prins van Oranje
komt onder voogdij van de Hertog van Brunswijk-Wolfenbuttel, de gouverneur
van 's Hertogenbosch. De Prins werd onderwezen door Professor Weyts.
De Hertog streek voor zijn voogdijschap een honderdduizend gulden per jaar op.
1761;
Rutger Jan Schimmelpenninck:
Op 31 October wordt Rutger Jan Schimmelpenninck (1761-1825) in Deventer
geboren. Rutger Jan Schimmelpenninck was rechtsgeleerde en in Amsterdam
en werd actief als lid van de Patriotten, Comité van de Revolutie, in 1794.
Hij was hoofd van het Comité toen in 1795 Nederland ontdaan werd van Prins
Willem V of Oranje, deze vluchtte naar Engeland.
Rutger Jan Schimmelpenninck was ook (gekozen) afgevaardigde voor de Nationale
Vergaderingen in 1796 en 1797.
Na de Coup in 1798 wordt Rutger Jan Schimmelpenninck door Napoleon
Bonaparte I aangesteld als Ambassadeur van Frankrijk (1798-1802) waar hij
het vertrouwen van Napoleon Bonaparte I won.
Van 1802/1803 was hij actief als Ambassadeur van Engeland tot de oorlog tussen
Frankrijk en Engeland uitbrak, hij probeerde tevergeefs de neutraliteit van
de Republiek te bewaren.
Wanneer Napoleon Bonaparte I een verandering van regering aankondigdt
wordt Rutger Jan Schimmelpenninck tot hoofd van het Gouvernement en Raadspensionaris
van de inmiddels Bataafse Gemenebest gemaakt. In 1 jaar hervormt hij het belastingsstelsel
en het onderwijs. Alle soorten onderwijs worden toegestaan, Joods, Katholiek
enz.
In 1806 gooit Keizer Napoleon Bonaparte I het roer weer om en maakt van
de Bataafse Gemenebest een Koninkrijk met zijn broer Lodewijk Napoleon Bonaparte
als Koning. Hierop trekt Rutger Jan Schimmelpenninck (1761-1825), zich
terug uit de regering. Later in dat jaar benoemdt Keizer Napoleon Bonaparte
I de voormalige Raadspensionaris en Ambassadeur Rutger Jan Schimmelpenninck
tot Baron van het Franse Rijk. In 1811 wordt hij in Parijs benoemd tot Senator.
Toen hij in 1813 weer naar Nederland kwam diende hij nog van 1815-1821 in de
Eerste Kamer als Senator. Rutger Jan Schimmelpenninck stierf op 15 Februari
1825 te Amsterdam.
1762; George
Willem Belgicus van Nassau-Weilburg
Op 27 mei 1762 overleed George Willem Belgicus van Nassau-Weilburg. Hij
was de oudste zoon van Karl Christiaan van Nassau-Weilburg (1735-1788),
Vorst van Nassau-Weilburg en Prinses Carolina, de dochter van Prins
Willem IV van Oranje-Nassau. George Willem Belgicus wordt op 1 juni
1762 begraven in het familiegraf van de Oranje-Nassau's in de Nieuwe Kerk te
Delft.
1763;
Werkloosheid
De handel ligt bijna stil en er heerst een grote werkloosheid, dit zorgt voor
onrust onder de bevolking.
1766;
de Acte van Consulentschap:
Willem V van Oranje-Nassau bindt zich met handen en voeten aan de Hertog
van Brunswijk-Wolfenbuttel, gouverneur van 's Hertogenbosch, door het tekenen
van de Acte van Consulentschap. Hierdoor was de Hertog niet meer verantwoordelijk
maar stond de Prins met raad en daad bij.
1767;
Prinses Wilhelmina von Hohenzollern trouwt met Willem
V Oranje Nassau:
Op 7 augustus 1751 wordt Prinses Wilhelmina Hohenzollern, Prinses van
Pruisen te Berlijn geboren. Zij trouwde op 4 oktober 1767 te Berlijn met Willem
V Oranje Nassau (1748-1806). Ze kregen 3 kinderen: Louise Frederike
(1770), Willem I Frederik (1772) en Frederik (1774).
1776;
Armenhuizen
In Nederland worden vele armenhuizen gesticht, dit is slechts een druppel op
de gloeiende plaat, de handel ligt volkomen plat.
Engeland stuurt een leger met huurlingen naar Amerika om de daar aanwezige kolonisten
te onderdrukken en de belastingen te innen voor hun oorlogen. De strijd die
daarop volgde zorgde ervoor dat alle dertien kolonies zich onafhankelijk verklaarde
op 4 juli 1776. Dit is de Decleration of Independence. Hieruit volgd de 7 jaren
durende Onafhankelijkheids oorlog (1776-1783).
1778; Frankrijk
verklaard de oorlog aan Engeland.
Frankrijk verklaard de oorlog
aan Engeland. Frankrijk trekt alle handelsvoordelen voor de Republiek in, behalve
voor Amsterdam en Haarlem.
De Amsterdammer van Berkel
overlegt te Aken met de Amerikanen over een mogelijk handelsakkoord.
1779;
Engeland vreest de Republiek om steun tegen de Spanjaarden, zij beroepen zich
hier op het defensief verdrag van 10 augustus 1678.
1780; Handelsverdrag
van 1674
Engeland zegt het handelsverdrag
van 1674 op omdat de Republiek zich niet houd aan het hierboven genoemde defensief
verdrag uit 1678.
De vierde Engelse Oorlog
(1780-1784) breekt uit. Een dieptepunt, omdat de handel toch al bijna stil lag
was dit de doodsteek. De afstand tussen de Regentenolichargie en het Stadhouderlijk
huis werd groter doordat de Stadhouder heimelijk van Engelse sympathieën werd
beschuldigd. Uiteindelijk werd Prins Willem V Batavus het bevel over
de troepen ontnomen. Prins Willem V Batavus verlaat hierop 's Gravenhage
en vestigt (sluit zich op) in Nijmegen. Zo ontstond zich een vage periode (1780-1785).Het
was, Wilhelmina van Pruisen, de vrouw van Prins Willem V Batavus,
die hem er weer bovenop hielp.
1781; Joan
Derk van der Capellen tot den Pol
Het was de Overijsselse edelman Joan Derk van der Capellen tot den Pol (1741-1784)
die in Overijssel als eerste bezwaren tegen het buitenlandse beleid van de stadhouder
opperde. De Overijsselse edelman Joan Derk van der Capellen tot den Pol
had zich volgezogen met dergelijke ideeën en was ook geestdriftig voor de in
1773 begonnen Amerikaanse vrijheidsstrijd. Hij werd de geestelijke leider van
de Patriotten. Deze bestonden uit ontevreden regenten, in Oranje teleurgestelde
burgerij. Maar Van der Capellen werd ook gedreven door zijn eigen bittere
ervaringen. Hij kreeg namelijk geen zetel in de staten van Gelderland omdat
er één formele schakel ontbrak aan zijn adellijke afstamming. In Overijssel
lukte dat echter wel, zij het slechts, ironisch genoeg, dankzij de steun van
de stadhouder. Hij trouwde daarvoor met Hildegonda Anna Bentinck van Wittenstein,
die stamde uit een bekend Overijssels geslacht. Eert kocht hij toen Bredenhorst,
een adellijke havezate bij Heino, maar later het buiten de Pol aan de Reest,
waarna het "tot den Poltot den Pol" bij zijn naam gevoegd werd. Voor
het eerst deed Van der Capellen van zich spreken door zijn verzet tegen
het uitlenen van de zogenaamde Schotse brigade, Engelse hulptroepen die in Nederlandse
dienst waren. Zij werden aan Engeland uitgeleend om de Amerikanen in hun vrijheidsoorlog
in 1775 te bestrijden. Door zijn verzet hiertegen werd Van der Capellen
in de ogen van stadhouder Willem V een gevaarlijke figuur. Pas daarna
volgde zijn strijd tegen de drostendiensten, juk en boeien voor de boeren op
het Overijsselse platteland. Een strijd die hij won dankzij de massale steun
van de burgers uit de steden Deventer, Kampen en Zwolle en (dat wordt wel eens
vergeten) de regenten van die steden die nog steeds door Prins Willem V
gekozen waren. Van der Capellen was de auteur van het geruchtmakende anonieme
pamflet Aan het Volk van Nederland dat in september 1781 overal in de steden
van de Republiek werd verspreid. In Zwolle had Joan Derk van der Capellen
tot den Pol (1741-1784) een huis in de Bloemendalstraat, naast de dichter
Rhijnvis Feith.
1782; Van
der Capelle behaalde drie klinkende overwinningen
In 1782 behaalde Van der Capellen . Ten eerste werd Amerika door de Republiek
als staat erkend. Ten tweede kreeg Van der Capellen zelf, dankzij een
grote volkssteun, weer toegang tot de Staten van Overijssel. Ten derde werden
drostendiensten in Twente afgeschaft. Op 1 november 1782, tijdens de vergadering
waarbij Van der Capellen weer tot de Staten van Overijssel werd toegelaten,
zag de Sassenstraat zwart van de mensen. Na afloop was er overal feestverlichting
en werden feestmaaltijden voor Van der Capellen aangericht. De Twentse
boeren boden hem een gedenk- en ereteken en een portret aan. George Washington,
de president van de Verenigde Staten, schreef hem: "Uw natie, en in het bijzonder
Uw persoon, hebben het vertrouwen en de achting van de Verenigde Staten verdiend.
Ik weet zeker, dat hier nog lang met dankbare verering aan beiden zal worden
gedacht." Het is dus niet verwonderlijk dat de Holland Society te New York op
6 juni 1908 een gedenkplaquette onthulde aan zijn woonhuis, Bloemendalstraat
12. Dat gebeurde ter herdenking van zijn sterfdag, want op 6 juni 1784 was Joan
Derk van der Capellen tot den Pol (1741-1784) daar overleden. Juist in die
tijd werd overal de door hem bepleite burgerbewapening ingevoerd en ontstonden
exercitiegenootschappen, spottend de "Kezen" genoemd. Zelf was hij commandant
van het Zwolse vrijkorps. Ondanks zijn grote verdiensten is de nagedachtenis
van Van der Capellen nauwelijks of niet geëerd. Dat komt door het ingrijpen
van de Pruisen in 1787. Zijn graf bij Gorssel is nog in datzelfde jaar vernield
en later zelfs opgeblazen, overigens juist nadat zijn stoffelijke resten en
die van zijn vrouw naar elders waren overgebracht. Een Zwolse burgercommissie
had in 1785 de Italiaanse beeldhouwer Giuseppe Ciracchi opdracht gegeven
voor een monumentaal grafmonument dat een plaats zou krijgen in de Grote Kerk,
maar door de omwenteling in 1787 was het niet voltooid.
Kezen is een scheldnaam voor Patriotten. De Patriotten waren de tegenstanders
van de Oranjegezinde in het eind van de 18e eeuw. Zij bestreden de macht van
de stadhouder en de regentenoligarchie (1748-1795).
Cornelis
(Kees) de Gijselaer, oorspronkelijk
stammend uit een regentenfamilie, studeerde in Leiden rechten. Hij werd pensionaris
van Gorkum (1776) en van Dordrecht (1778) en hij leidde het verzet tegen de
incompetente stadhouder Willem V. De Gijzelaar vormde samen met
van Berkel en Zeeberg het Pattriottisch driemanschap, dat in de
Staten van Holland een anti Engelsche, dus anti stadhouderlijke, politiek voerde
tijdens de 4e Engelsche Oorlog, (ten gevolge van het partij kiezen van enkele
Nederlandsche steden voor de Verenigde Staten tijdens de Amerikaansche Revolutie
(1780-1784). Door het volk werden de Patriotten Kezen genoemd naar Cornelis
(Kees) de Gijselaer en naar het "Hollands Keeshondje" dat als spotprentje
diende op de pamfletten.
1783;
Pact gesloten door het Huis van Nassau.
Er wordt een pact gesloten op 30 juni door het Huis van Nassau. Hierin
werde de erfopvolgingrechten bepaalt Er wordt besloten als dat de lijn van Oranje-Nassau
uitsterft, Luxemburg toekomt aan de Nassau-Weilburg's.
1784; Joan
Derk van der Capellen tot den Pol sterft
op 06-06-1784.
Joan Derk van der Capellen tot den Pol (1741-1784), Patriot en Politicus
sterft op 06-06-1784.
Eind 1784 werd door de vooral moderne Patriotten de 'Acte van Verbintenis' getekend
tot ' maintien (handhaving) ener wettige Republikeinse regeringsvorm' een staat
waarin het erfstadhouderschap ondergeschikt was aan 'een volksregering bij representatie',
een stukje democratie.
1785;
In Juni 1785 kwam de verbintenis tussen ontevreden Patriotten uit Holland, Utrecht,
Brabant, Zwolle en Gelderland tot stand. In het stadje Heusden werden zij, 89
in getal, ontvangen door de 29 jarige Johannes Coenradus Kock, secretaris
van het exercitiegenootschap 'De Eendracht' te Gorinchem. Onder de aanwezigen
bevond zich advocaat Herman Willem Daendels (1762-1818), grondbezitter
uit Hattum maar Francofiel en bezeten van moderne ideeen net als Jan van
Hooff uit Eindhoven. Oude regenten bleven zich toegevelijk opstellen.
1786;
Herman Willem Daendels werd op 21 oktober 1762, als zoon van een magistraat
(lid van het stadsbestuur), te Hattem (Gelderland) geboren. Herman Willem
Daendels (1762-1818) studeerde rechten aan de universiteit van Wageningen,
tijdens deze periode maakte hij kennis met de patriotse ideeën. In 1783 studeerde
hij af waarna hij zich als advocaat vestigde in zijn geboortedorp Hattum. In
1785 sloot hij zich aan bij het plaatselijke patriotse excercitiegenoodschap,
waarin hij een leidende rol vervulde.
Na de dood van zijn vader wilden de burgers van Hattem dat Daendels jr.
tot zijn opvolger benoemd werd. Stadhouder Willem V was hier echter op
tegen, hij stuurde een klein Pruisisch legertje, olv Generaal-Majoor Spengler,
naar Hattem om de benoeming van Herman Willem Daendels (1762-1818) te
voorkomen. Herman Willem Daendels (1762-1818) leidde zelf de verdediging
tegen de soldaten van Stadhouder Willem V. Toen het legertje Hattem naderde
sloegen veel patriotten op de vlucht. In september 1786 slaagden de soldaten
van Willem V er in de rust in Hattem te herstellen. Een aantal patriotten,
onder wie Daendels, weken uit naar Zwolle. Daendels nam, als majoor van
een door hem zelf ingestelde Gelderse brigade, deel aan de verdediging van Amsterdam
tegen een Pruisische aanval.
Generaal-Majoor Spengler, ging verder naar Elburg waar flink mishandeld
en geplunderd werd. De Staten van Zeeland, Holland, Overijssel en Groningen
hadden nu een concrete aanleiding om Willem V daadwerkelijk als Kapitein-generaal
af te zetten, ook al zei hij de wandaden te betreuren.
1787; Patriotten vluchten, Amerikaanse
grondwet aangenomen
Temidden van alle politieke consternatie vluchtte Herman Willem Daendels
(1762-1818), met Aleida Elisabeth Reinera van Vlierden naar Duitsland
om daar, zonder toestemming van haar ouders, op 19 augustus 1787 in het huwelijk
te treden. Omdat de huwelijksvoltrekking, door het ontbreken van de toestemming
van de ouders van de bruid, niet geldig werd geacht volgde er na ondertrouw
in Hattem, op 9 maart 1788, in Kampen een nieuwe huwelijksvoltrekking.
In dit jaar broeide het in alle gewesten, propagandisten voor Oranje zoals Kaat
Mossel in Rotterdam en Mooie Mie in Arnhem stookten het grauw op,
met gevolg dat er overal oproer, relletjes en vernielingen ontstonden. Willem
V moest optreden, maar hij durfde niet of hij kon niet. De Pruisische
Koning Frederik van Pruisen had van de Gelderse Staten de vereiste toestemming
gekregen om de Nederlanden binnen te trekken. Op 13 September kwamen zijn troepen
begeleid door Van Hogendorp, de grens over. Alleen de nadering van dit
leger zorgde voor grote onrust, Patriotten vluchtte het land uit richting Frankrijk.
Wie niet tijdig zijn huis verliet, liep kans door de Pruisen naar de beruchte
gevangenissen in Wesel gestuurd te worden. In Nederland waren de Patriotten
verdreven en Willem V kreeg een royale compensatie.
In 1787 werd de Amerikaanse grondwet aangenomen (Constitution) en twee
jaar later werd George Washington de eerste president van de Verenigde
Staten van Noord-Amerika.
1789;
George Washington wordt de eerste President van Amerika. De Spanjaarden,
Fransen en Mexicanen nog een groot deel van het Noord-Amerikaanse land in handen.
1790; De geboorte van de latere
Belgische Koning Leopold I
Op 16 december werd Leopold Joris Christiaan Frederik van Saksen-Coburg Saalfeld
geboren. Hij was de zoon van Hertog Franz van Saksen-Coburg Saalfeld.
Hij zou de latere Koning van België worden. Hij diende in 1795 in het Russische
regiment Izmajlovski als Kolonel. In 1802 werd hij bevorderd tot Generaal.
In 1806 wordt het Hertogdom Saksen-Coburg bezet door de troepen van Napoleon.
Leopold vertrok naar het hof in Parijs en Napoleon vroeg hem zijn
Adjudant te worden, hij sloeg het aanbod af. Hij keerde terug naar het Hertogdom
en keerde zich tegen Napoleon. In 1815 kreeg Hertog Franz van Saksen-Coburg
Saalfeld de Engelse nationaliteit werd benoemd tot Veldmaarschalk. Hij trouwde
met de Engelse Erf-Prinses Charlotte van Wales, een jaar later sterft
ze bij de geboorte van haar (dood geboren) kind. In 1830 krijgt Leopold
de Griekse troon aangeboden die hij vriendelijk weigerd. Op 21 juli 1831 aanvaarde
hij de Belgische troon, Koning Willem I der Nederlanden pikte dit niet
en viel op 2 augustus 1831 België binnen.
Op 9 augustus 1832 trouwde Leopold met Louise Marie van Orléans,
dochter van Louis Philippe van Orléans. Op 9 april 1835 werd Leopold
Louis Philippe Marie Victor geboren, zoon van Koning Leopold I en
Koningin Louise Marie. Op 11 oktober 1850 overleed Koningin Louise
Marie en op 10 december 1865 overleed Koning Leopold I.
Koning Leopold I Hertog van Saksen, Prins van Saksen-Coburg-Saalfeld,
Koning der Belgen.
1792; Bataafs Legioen/ Koning
Willem II
De belangrijkste uitgewekenen Patriotten hadden elkaar gevonden in Frankrijk
in het 'Legion franche entrangere', oftewel het Bataafse Legioen onder commando
van Luitenant-Kolonel Herman Willem Daendels (1762-1818). In de winter
van 1792/93 begeleidde ze de Fransman Charles Francois Dumouriez toen
hij door het Belgische land noordwaarts trok. De 'Vrije Belgische Provicies'
die zich in 1789 ontrokken aan de heerschappij van een wat te verlicht opererende
Oostenrijkse Keizer Jozef II. De Belgische Staten waren geen partij geweest
voor de Oostenrijkers en waren dat ook niet voor de Fransen. Onderweg meldde
het Bataafse Revolutionaire Comité aan sympathisanten in eigen land: 'Dumouriez
nadert en gij zult vrij worden'. Dat was op 12 februari, elf dagen nadat de
Democratische Republiek Frankrijk, waar een paar maanden eerder Lodewijk
XVI en Marie-Antoinette hun hoofd kwijt waren geraakt, de oorlog had verklaard
aan Stadhouder Willem V van Oranje-Nassau en King George III van Engeland.
Als vriend der Batavieren nam Charles Francois Dumouriez op 23 februari
Breda in, op 27 februari viel Eindhoven. Maar in Willemstad hield gouverneur
Carel, Baron van Boetzelaar tot midden maart stand. Terwijl in Parijs
Robespierre voorbereidingen trof voor en schrikbewind (La Terreur), hield
Charles Francois Dumouriez het voor gezien en keerde terug naar Parijs.
De teleurgestelde naar Frankrijk terugkerende Bataven wachtte een onbekend lot.
De Kock uit Heusden werd onthoofd en Jan van der Hooff uit Eindhoven
ontsprong door een misverstand de dans, Herman Willem Daendels (1762-1818)
klom op tot Brigade-generaal.
Koning Willem II;
Willem II Frederik Georg Lodewijk, Prins van Oranje-Nassau, wordt geboren
op 6 december. Zoon van Koning Willem I Frederik van Oranje-Nassau (1772-1843)
en Wilhelmina van Pruisen, een nicht van de Koning.
Willem II trouwde met Anna Paulowna de jongere zus van Alexander
I (1777-1825), Tsaar van Rusland (1801-1825).
Mr. Dirk Donker Curtius
(1792-1864). Redacteur van de sinds 1 januari 1814 verschijnende krant 'Arnhemse
Courant'. Hij werd in 1848 lid van de grondwetsherzieningcommissie en later
minister en premier.
1794;
Na een veldslag bij Fleuris op 26 juni 1794 walsten de Fransen opnieuw over
Belgie. In september sloeg de Fransman Pichegru met succes het beleg
rond 's Hertogenbosch, op 16 0ctober capituleerde Venlo voor Jourdan,
Maastricht viel na een belegering van 6 weken en op 7 november ging Nijmegen.
De Patriotten vierde feest en danste rond de vrijheidsbomen en lieten hun woordvoerders
de trappen der stadshuizen bestijgen.
1795; Prins Willem V vertrekt
richting Engeland/ Napoleon Bonaparte I
Utrecht valt op 16 januari in handen van de Fransen, Arnhem op 17 januari en
Nieuwersluis op de 18e. Willem V van Oranje-Nassau vertrekt op zondag
18 januari, geholpen door Scheveningse vissers, richting Engeland. Hij vertrekt
met de woorden:" Ik ga maar ik kom weder". Het is middernacht als de pink Johanna
Hoogenraadde steven wendt en koers zet naar Engeland, het huis van Oranje-Nassau
is in ballingschap gegaan.
Napoleon komt aan de macht:
Napoleon Bonaparte I (15-08-1769 - 05.05.1821), Keizer en Grote Imperator
der Fransen.
Napoleon stamde af van een Corsisch (Toscaans) lager adellijk geslacht.
Hij kreeg een studiebeurs en studeerde aan de Franse militaire school te Brienne.
Wegens zijn capaciteiten als leider werd hij bij de belegering van Toulon in
1793 bevorderd tot brigade-generaal. Hij onderdrukte in 1795 de royalistische
opstand te Parijs. In de jaren 1796 en 1797 ondernam hij een veldtocht naar
Italië en de jaren daarop een expeditie naar Egypte (1798-1799). Op 9 november
1799 werd door een staatsgreep het Directoire afgezet en een consulaat ingesteld.
Napoleon werd als eerste consul feitelijk alleenheerser van Frankrijk.
In 1804 kroonde hij zich tot Keizer. In de jaren 1807 en 1808 heerste Keizer
Napoléon I over Europa tot aan de Niemen.
Hij verdeelde de macht onder veel van zijn familieleden die als heersers over
de veroverde landen aangesteld. Zo werd zijn broer Jemme Koning van Westfalen,
zijn andere broer, Jozef, Koning van Napels (later Koning van Spanje).
De weduwe Joséphine de Beauharnais (1763-1814) was de eerste vrouw van
Napoleon Bonaparte I, haar 1e man Alexandre, vicomte de Beauharnais
werd in 1794 beschuldigd van contrarevolutionaire activiteiten en onthoofd.
Napoleon Bonaparte I en Joséphine de Beauharnais gingen scheiden
in 1809. De dochter van Joséphine de Beauharnais, Hortense de Beauharnais
trouwde met de broer van Napoleon Bonaparte I. Lodewijk Napoleon,
de broer van Napoleon Bonaparte I, werd Koning van Holland in 1806, nadat
de Bataafse Republiek afgeschaft was. In 1810 vond er een dynastieke verbinding
met de Habsburgers plaats door het huwelijk van Napoleon met Maria
Louise van Habsburger.
Het nationale verzet tegen de Franse onderdrukking groeide in tal van landen.
Bij zijn veldtocht naar Rusland in 1812 leed Napoleons Grande Armie zware verliezen.
In 1813-1814 volgden er bevrijdingsoorlogen na de opstand van Pruisen. Na de
Volkerenslag bij Leipzig, waarin Napoleon op alle fronten verloor (16
t/m 19 oktober 1813), werd hij in april 1814 naar Elba verbannen.
In maart 1815 keerde Napoleon terug om ten slotte bij Waterloo definitief het
onderspit te delven. Hij werd naar het eiland St.-Helena verbannen.
Adel;
In 1795 werden de Ridderschappen en daarmee tevens de adel als geheel werden
afgeschaft. De Bataafse Revolutie stond in het teken van Vooruitgang, Verlichting
en de Opmars der Burgerij, en er was geen plaats voor maatschappelijke restanten
uit de Middeleeuwen. De nieuwe grondwet van 1814 voorzag in een Soeverein, in
herstel van de adel, en in de heroprichting der Ridderschappen. Die zouden samen
met de steden en de "landelijke stand' de Provinciale Staten kiezen en daarmee
indirect ook leden van de Tweede Kamer.
1796;
1 Januari:
Staats-Brabant en Drenthe worden als achtste en negende provincie toegelaten
tot de Staten-Generaal.
16 Januari:
Er vinden verkiezingen plaats voor een Nationale Vergadering. Dit is het hoogste
staatsrechtelijke lichaam. De Vergadering is getrapt gekozen door mannen van
20 jaar en ouder met een vaste woonplaats, die de eed tegen het Stadhouderschap
hadden afgelegd en niet van de bedeling leefden.
1 Maart:
Eerste vergadering van de Nationale Vergadering. Belangrijke besluiten:
1.Scheiding van Kerk en Staat.
2.Gelijkstelling Joden met de Bataafse burgers.
In maart 1796:
Voor het eerst in de geschiedenis van dit land werden er nationale verkiezingen
gehouden. Nederland werd na moeizaam discussiëren over wie het kiesrecht mocht
hebben, verdeeld in 126 kiesdistricten. Uit elke district kwam een afgevaardigde
naar de Nationale Vergadering, die op maart 1796 voor het eerst bijeenkwam.
1797;
De Grondvergaderingen verwerpen met grote meerderheid de voorgestelde staatsregeling.
1 Augustus:
Eerste bijeenkomst van de Tweede Nationale Vergadering. De spanningen tussen
de unitaristen en federalisten loopt op, mede omdat de moderaten zo goed als
verdwenen zijn uit dit lichaam.
11 Oktober:
Bij Kamperduin wordt de Bataafse vloot onder leiding van Admiraal Willem
de Winter bijna geheel vernietigd door de Engelsen onder leiding van Admiraal
Adam Duncan. Elf Hollandse schepen werden buit gemaakt door de Engelse Admiraal.
17 Oktober:
Oostenrijk doet ten gunste van Frankrijk afstand van de Oostenrijkse Nederlanden
(Vrede van Campo Formio).
In de branderij en mouterij van Lucas Boon in Rotterdam wordt een stoommachine
in gebruik genomen.
Prins Willem Frederik Karel;
Prins Willem Frederik Karel (1797-1881), tweede zoon van Koning Willem
I Frederik van Oranje-Nassau (1772-1843). Hij trouwde in 1825 met zijn nicht:
Louise Augusta Hohenzollern (1808-1870), Prinses van Pruisen.
Zij was de dochter van Friedrich Wilhelm III Hohenzollern (1770-1840),
Koning van Pruisen en Friederike von Hessen-Darmstadt (1776-1810) en
de zus van de latere Keizer Wilhelm I van Duitsland (1797-1888).
1798;
De radicale unitaristen Pieter Vreede en Wijbo Fijnje voeren samen
met Generaal Daendels en de Franse Generaal Joubert een staatsgreep
uit op 22 januari. 22 federalisten uit de Staten-Generaal worden gevangengezet.
De overige leden moeten een eed afleggen tegen het Stadhouderschap, het federalisme,
de aristocratie en regeringsloosheid.
De gezuiverde grondvergaderingen nemen een unitaristische grondwet aan in April.
De belangrijkste artikelen waren:
1. Er wordt een Vertegenwoordigend Lichaam gekozen volgens algemeen getrapt
kiesrecht.
2. Het Vertegenwoordigend Lichaam benoemt een Uitvoerend Bewind.
3. Het Uitvoerend Bewind bestaat uit 5 directeuren, die geassisteerd worden
door 8 agenten voor de diverse departementen.
4. Het land wordt verdeeld in 8 departementen.
5. De departementale en plaatselijke besturen worden gekozen.
6. Afschaffing van het gebruik van de pijnbank.
Pieter Vreede werd
geboren in een welgestelde Leidse familie. Zijn privéleven was weinig gelukkig:
hij verloor zijn eerste vrouw en kind en hertrouwde met een vrouw die krankzinnig
werd.
Als zakenman was Pieter Vreede fortuinlijker. Bekend is hij vooral vanwege
zijn rol in de politiek. Hij was aanhanger van de Patriotten en trad vooral
tijdens de eerste jaren van de Bataafse Republiek op de voorgrond. Hij maakte
onder meer deel uit van de Nationale Vergadering in 1796. Vreede was leider
van de democratische radicalen en behoorde in 1798 tot de vijf leden van het
Intermediair Uitvoerend Bewind. Na de conservatieve staatsgreep van datzelfde
jaar was zijn rol echter uitgespeeld.
Op 12 juni voert Generaal Herman Willem Daendels (1762-1818) met enkele
gematigden wederom een staatsgreep uit om de radicale unitarissen buiten spel
te zetten. De radicalen wilden een dictatuur vestigen en traden de rechten uit
de grondwet met voeten. De staatsgreep was erop gericht de uitvoering van de
staatsregeling te versnellen.
Verkiezingen voor het Vertegenwoordigend Lichaam. Hiermee treedt de staatsregeling
op 31 Juli officieel in werking.
Na de Coup in 1798 wordt Rutger Jan Schimmelpenninck door Napoleon
Bonaparte I aangesteld als Ambassadeur van Frankrijk (1798-1802) waar hij
het vertrouwen van Napoleon Bonaparte I won.
De Bataafse Republiek neemt alle bezittingen en schulden van de VOC over.
Jan R. Thorbecke
Jan Rudolph Thorbecke (1798-1872), Nederlands liberaal staatsman. Hij
werd hoogleraar in 1825 in Gent en in 1831 in Leiden. Na de publicatie van zijn
'Aantekeningen op de Grondwet" in 1839 werd hij voorman van de liberalen. In
1840 werd hij benoemd tot lid van de Dubbele Kamer tot herziening van de Grondwet.
In 1844 diende hij met 8 andere liberalen, de zogenaamde Negenmannen, een voorstel
tot grondwetsherziening in, dat echter werd verworpen in 1845. waarna Jan
R. Thorbecke niet herkozen werd. In 1848 wordt hij voorzitter van de door
Koning Willem II ingestelde commissie tot herziening van de Grondwet.
Een ontwerp hiertoe werd in 1848 aangenomen en afgekondigd. Van 1849 tot 1853,
1862 tot 1866 en van 1871 tot 1872 leidde Jan R. Thorbecke eigen kabinetten.
Gedurende deze perioden kwamen belangrijke wetten tot stand, onder meer;
De Provinciale Wet, Gemeentewet, Kieswet, Postwet, Telegraafwet, Enquêtewetten,
Onteigeningswetten, Jacht- en visserijwetten, Belastingwetten, Scheepvaartwetten,
en alsmede de wet tot afschaffing van de slavernij in West-Indië, wet op het
middelbaar onderwijs, wetten op het graven van het Noordzee Kanaal en de Nieuwe
Waterweg.
1799; Engelse en Russen landen
in Noord-Holland
De Engelsen en Russen doen op 22-07-1799 een inval in Noord-Holland. De Bataafse
vloot blijft afzijdig, want de oranje gezinde matrozen weigeren te vechten tegen
de Oranjevlag.
Er landen die dag 22.000 Engelse soldaten tussen Callantsoog en Huis Duinen.
De latere Koning Willem I (1772 - 1843) spreekt in een proclamatie van
herstel van de oude staatsrechtsvorm. Er vinden slagen plaats bij Bergen, Castricum
en Alkmaar. In Oktober probeert een Oranjelegertje ook in het oosten een aanval
te plaatsen. Alle aanvallen worden afgeslagen en de Engelsen, Russen en Orangisten
moeten zich terugtrekken.
In Harreveld woonde Freule Judith van Dordt. Zij liet, terwijl de Franse
en Bataafse troepen al bij haar voor de deurstonden, de Oranje-vlag nog vier
dagen lang wapperen op haar Kasteel. Nadat ze zich had overgegeven, werd zij
ter dood veroordeeld wegens openlijke deelname aan de contra-revolutie. Het
was de enige politieke vonnis in de Bataafse periode in ons land. Bij het voltrekken
van haar vonnis werd enige malen misgeschoten, waarna de ernstige gewonde vrouw
ook nog in vuur en vlam raakte.
De Conventie van Alkmaar maakt op 10 October een einde aan de Engels-Russische
invasie.
Op 31-12-1799 wordt de VOC formeel ontbonden. De Raad van Aziatische Bezittingen
en Etablissementen neemt het bestuur over.
Op 6 januari 1799 overleed Willem
George Frederik van Oranje-Nassau (1774-1799). Hij was de zoon van
Prins Willem V (1748-1806). Pas op 3 juli 1896 wordt hij bijgezet in
het familiegraf in de Nieuwe Kerk te Delft.